پروتز متحرک دندان چیست؟

پروتز متحرک دندان یکی از روش‌های ساده و کم‌هزینه برای جایگزینی دندان‌های از دست‌رفته است. این پروتزها بدون نیاز به جراحی در دهان قرار می‌گیرند و به‌راحتی قابل گذاشتن و برداشتن هستند.

با توجه به تنوع این نوع پروتزها، افراد می‌توانند بر اساس نیاز خود، گزینه مناسبی را انتخاب کنند. در این مقاله، با انواع پروتز متحرک، مراحل آماده سازی، نحوه مراقبت، مزایا و معایب آن آشنا می‌شوید تا بتوانید با آگاهی کامل تصمیم بگیرید.

انواع پروتز متحرک دندان

پروتزهای متحرک انواع مختلفی دارند که هرکدام برای شرایط خاصی طراحی می‌شوند. انتخاب نوع مناسب به:

1. تعداد دندان‌های از دست رفته
2. وضعیت لثه و فک
3. و میزان راحتی بیمار بستگی دارد.

پروتز کامل متحرک (دست دندان کامل)

• این نوع پروتز برای افرادی مناسب است که تمام دندان‌های یک فک یا هر دو فک خود را از دست داده‌اند.
• دست دندان کامل روی لثه قرار می‌گیرد و با مکش، بزاق دهان یا چسب‌های مخصوص، در جای خود ثابت می‌ماند.
• این پروتزها بیشتر در افراد مسن استفاده می‌شوند.

پروتز پارسیل (Partial Denture)

• پروتز پارسیل برای افرادی مناسب است که تعدادی از دندان‌های خود را از دست داده‌اند اما هنوز برخی دندان‌های طبیعی‌شان سالم باقی مانده‌اند.
• این پروتز به دندان‌های باقی‌مانده متصل می‌شود و فضای خالی بین آن‌ها را پر می‌کند.
• در ساخت آن معمولاً از اسکلت فلزی یا پلاستیکی استفاده می‌شود.

پروتز متحرک دندان با پایه فلزی

• پروتز متحرک با پایه فلزی دارای اسکلت فلزی است که به دندان‌های طبیعی قلاب می‌شود.
• این پایه فلزی استحکام و پایداری بیشتری به پروتز می‌دهد و طول عمر آن را افزایش می‌دهد.
• همچنین اندازه این نوع پروتز نسبت به نوع تمام پلاستیکی کوچک‌تر است، در نتیجه بیمار راحت‌تر با آن سازگار می‌شود. 

پروتز متحرک دندان نرم (ژله‌ای)

• پروتز متحرک دندان نرم یا ژله‌ای از مواد پلیمری انعطاف‌پذیر ساخته می‌شود که حالت کشسان دارند.
• این نوع پروتز برای افرادی مناسب است که لثه‌های حساس یا دندان‌های لق دارند.
• پروتز نرم به‌راحتی روی لثه قرار می‌گیرد و احتمال زخم شدن یا التهاب را کاهش می‌دهد.

پروتز متکی بر ایمپلنت (Overdenture)

• پروتز متکی بر ایمپلنت روی چند پایه کوچک ایمپلنتی که داخل فک قرار دارد، قرار می‌گیرد.
• این باعث می‌شود پروتز محکم‌تر باشد و هنگام صحبت یا غذا خوردن حرکت نکند.
• این روش مزایای ایمپلنت و پروتز متحرک را با هم دارد.

دندان تکی متحرک (فلیپر دندان)

• دندان تکی متحرک پروتز سبک و موقتی است که برای جایگزینی یک یا چند دندان ساخته می‌شود.
• این پروتز معمولاً بین جلسات ایمپلنت یا درمان‌های دائمی استفاده می‌شود.
• به خاطر وزن کم و ظاهر ساده، بیشتر برای استفاده موقت مناسب است.

پروتز متحرک دندان برای چه کسانی مناسب است؟

پروتز متحرک دندان برای افرادی به کار می‌رود که به دلایل مختلف دندان‌های طبیعی خود را از دست داده‌اند و به‌دنبال جایگزینی کم‌هزینه هستند. این روش برای کسانی که نمی‌توانند ایمپلنت یا پروتز ثابت انجام دهند، یک راه‌حل ساده و مؤثر است.

افرادی که تمام دندان‌های یک فک یا هر دو فک را از دست داده‌اند

• وقتی فرد تمام دندان‌های یک فک یا هر دو فک را از دست داده است، دست دندان کامل استفاده می‌شود.
• این اتفاق معمولاً به دلیل پوسیدگی، بیماری لثه یا حادثه رخ می‌دهد.
• دست دندان کامل کل فک را می‌پوشاند، ظاهر صورت و لبخند را بهتر می‌کند و توانایی جویدن را افزایش می‌دهد.
• این نوع پروتز بیشتر برای سالمندانی کاربرد دارد که دندان‌های خود را از دست داده‌اند.

کسانی که فقط چند دندان خود را از دست داده‌اند

• گاهی بیمار فقط چند دندان خود را از دست داده و بقیه دندان‌ها سالم هستند. در این شرایط از پروتز پارسیل یا تکه‌ای استفاده می‌شود.
• این پروتز بین دندان‌های طبیعی قرار می‌گیرد و با قلاب به آن‌ها وصل می‌شود.
• ظاهر دهان را طبیعی‌تر نشان می‌دهد و جویدن و صحبت کردن را بهتر می‌کند.

بیمارانی که شرایط استخوان فک آن‌ها برای ایمپلنت مناسب نیست 

• بعضی بیماران استخوان فک مناسبی برای ایمپلنت ندارند. مثلاً کسانی که مدت زیادی دندان نداشته‌اند، استخوان فک آن‌ها تحلیل رفته و تراکم کافی ندارد.
• چون ایمپلنت به استخوان سالم نیاز دارد، در این شرایط از پروتز متحرک استفاده می‌شود که نیازی به جراحی ندارد و گزینه بهتری است.

افرادی که از نظر مالی به دنبال گزینه ارزان‌تر هستند

• پروتز متحرک برای افرادی مناسب است که به‌دنبال گزینه‌ای ارزان‌تر هستند. این روش نسبت به ایمپلنت و بریج دندان هزینه‌ی کمتری دارد.
• بسیاری از بیماران، مخصوصاً سالمندان یا کسانی که بیمه دندان‌پزشکی ندارند، آن را انتخاب می‌کنند.
• همچنین اگر پروتز آسیب ببیند یا بشکند، تعمیر آن آسان‌تر است.

کسانی که شرایط پزشکی یا دارویی خاص دارند

• افرادی که به دلیل مصرف داروهای خاص، دیابت کنترل‌نشده، مشکلات قلبی یا ضعف سیستم ایمنی نمی‌توانند جراحی انجام دهند، از پروتز متحرک استفاده می‌کنند.
• این روش بدون جراحی، بیهوشی یا بخیه انجام می‌شود و ریسک درمان را کاهش می‌دهد.

مراحل ساخت و استفاده از پروتز متحرک دندان

استفاده از پروتز متحرک چند مرحله دارد و همکاری بیمار و دندان‌پزشک لازم است تا نتیجه بهتر شود. مراحل اصلی این فرایند عبارت‌اند از:

معاینه و مشاوره اولیه

1. دندان‌پزشک وضعیت دهان، لثه‌ها، دندان‌ها و استخوان فک را بررسی می‌کند.
2. اگر دندان خراب یا پوسیده باشد، ممکن است کشیدن آن قبل از درمان لازم باشد.
3. همچنین سلامت لثه و نیاز به درمان‌هایی مثل جرم‌گیری بررسی می‌شود.
4. در این مرحله بهترین نوع پروتز با توجه به شرایط بیمار انتخاب می‌شود.

قالب‌گیری دقیق از دهان 

1. قالب‌گیری از فک بالا و پایین انجام می‌شود تا اطلاعات دقیقی از شکل و اندازه فک و فضای دهان به دست بیاید.
2. این کار باعث می‌شود پروتز راحت و دقیق روی لثه‌ها قراربگیرد.

انتخاب رنگ دندان‌ها: رنگ دندان‌های مصنوعی براساس رنگ دندان‌های طبیعی باقی‌مانده یا رنگ دلخواه بیمار انتخاب می‌شود تا ظاهر پروتز طبیعی و هماهنگ باشد.

ساخت پروتز در لابراتوار

1. با استفاده از قالب‌ها و مشخصات داده شده، تکنسین‌های لابراتوار پروتز را می‌سازند.
2. این فرایند ممکن است چند روز تا چند هفته طول بکشد.

تحویل و تنظیم پروتز

1. پس از آماده شدن، پروتز به دندان‌پزشک تحویل داده می‌شود و در جلسه‌ای روی لثه‌ها قرار می‌گیرد.
2. دندان‌پزشک جایگاه و راحتی پروتز را بررسی و در صورت نیاز اصلاح می‌کند.

آموزش مراقبت و استفاده: ندان‌پزشک نحوه گذاشتن، برداشتن و نگهداری پروتز را به بیمار آموزش می‌دهد و نکاتی برای بهداشت دهان و پروتز بیان می‌کند تا سلامت لثه حفظ شده و عمر پروتز افزایش یابد.

مراقبت‌های لازم بعد از استفاده از پروتز متحرک دندان

مراقبت درست از پروتز متحرک نقش مهمی در دوام و عملکرد آن دارد. با رعایت نکات زیر، پروتز سالم می‌ماند و مشکلات دهانی پیشگیری می‌شود:

• تمیز کردن روزانه: پروتز را حداقل یک بار در روز با مسواک مخصوص پروتز یا مسواک نرم و محلول شستشو تمیز کنید. از خمیر دندان‌های ساینده استفاده نکنید چون ممکن است سطح پروتز خش‌دار شود.
• خارج کردن پروتز هنگام خواب: برای استراحت لثه‌ها و جلوگیری از فشار مداوم، پروتز را هنگام خواب از دهان خارج کنید. این کار التهاب لثه را کاهش می‌دهد.
• شستشو بعد از هر وعده غذایی: بعد از غذا، پروتز را خارج کرده و با آب ولرم بشویید تا ذرات غذا و باکتری‌ها پاک شود.
• مراقبت از لثه و دهان: روزانه حداقل دو بار مسواک بزنید و از نخ دندان استفاده کنید. اگر دندان طبیعی دارید، مراقبت از آن‌ها اهمیت بیشتری دارد.
• مراجعه منظم به دندان‌پزشک: حداقل هر شش ماه یک بار برای بررسی سلامت پروتز و لثه به دندان‌پزشک مراجعه کنید. در این جلسات پروتز تنظیم یا تعمیر می‌شود.
• اجتناب از مواد سخت و چسبنده: از جویدن مواد سخت مثل یخ و خوراکی‌های چسبنده خودداری کنید تا به پروتز آسیب نرسد یا لق نشود.

رعایت این نکات عمر پروتز را افزایش می‌دهد و سلامت دهان را حفظ می‌کند. 

مزایا و معایب پروتز متحرک دندان

پروتز متحرک مانند هر روش درمانی دیگری، دارای نقاط قوت و محدودیت‌هایی است که شناخت آن‌ها به شما کمک می‌کند انتخاب بهتری داشته باشید.

مزایای پروتز متحرک دندان

• قیمت مناسب‌تر: هزینه پروتز متحرک معمولاً کمتر از پروتز ثابت و ایمپلنت است و برای افرادی که بودجه محدودی دارند، گزینه‌ای مقرون‌به‌صرفه است.
• فرایند سریع‌تر: مراحل ساخت و نصب پروتز متحرک نسبتاً کوتاه است و معمولاً طی چند هفته انجام می‌شود.
• عدم نیاز به جراحی: برخلاف ایمپلنت، این روش بدون جراحی یا کاشت در استخوان فک انجام می‌شود و برای کسانی که نمی‌توانند جراحی کنند، مناسب است.
• قابلیت جابجایی: پروتز متحرک قابلیت برداشتن و گذاشتن توسط خود بیمار را دارد که امکان تمیز کردن راحت‌تر و مراقبت بهتر را فراهم می‌کند.
• ترمیم و تعویض آسان: اگر نیاز به تعمیر یا تعویض باشد، این فرایند سریع‌تر انجام می‌شود و هزینه کمتری نسبت به روش‌های دائمی دارد.

معایب پروتز متحرک دندان

• ثبات کمتر نسبت به پروتز ثابت دندان: پروتز متحرک ممکن است هنگام غذا خوردن یا صحبت کردن کمی جابه‌جا شود.
  
• نیاز به مراقبت بیشتر: برای حفظ بهداشت دهان و جلوگیری از عفونت، مراقبت و تمیز کردن روزانه پروتز ضروری است.
• تاثیر کمتر روی استخوان فک: برخلاف ایمپلنت، پروتز متحرک جلوی تحلیل استخوان فک را نمی‌گیرد و ممکن است با گذشت زمان نیاز به تنظیم داشته باشد.
• احتمال ایجاد زخم یا التهاب لثه: اگر پروتز درست نصب نشود یا مراقبت کافی انجام نشود، باعث تحریک و التهاب لثه می‌شود.
• تغییر در تلفظ کلمات: در بعضی موارد، پروتز متحرک باعث تغییرات جزئی در تلفظ می‌شود که با تمرین و گذشت زمان کمتر می‌شود.

تفاوت پروتز متحرک و پروتز ثابت دندان

پروتز متحرک دندان و پروتز ثابت هر دو برای جایگزینی دندان‌های از دست رفته استفاده می‌شوند، اما از نظر ساختار، روش نصب، راحتی و مراقبت تفاوت‌های مهمی دارند.

نکات مهم برای انتخاب پروتز دندان چیست؟

1. اگر به دنبال راه‌حلی سریع، کم‌هزینه و بدون جراحی هستید، پروتز متحرک گزینه مناسبی است.
2. اگر ثبات بیشتر و ظاهر طبیعی دندان برایتان اهمیت دارد و شرایط استخوان فک و هزینه مناسب است، پروتز ثابت گزینه بهتری است.
3. در نهایت، مشورت با دندان‌پزشک و بررسی شرایط شخصی شما بهترین راهنمای انتخاب است.

نکته:

• مشکل التهاب لثه بعد از قرار دادن دندان مصنوعی نسبتا رایج است.
• معمولاً به علت فشار یا تحریک مکانیکی، رشد باکتری‌ها یا واکنش حساسیتی به مواد پروتز به وجود می‌آید. طبق آمار، حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد افرادی که تازه دندان مصنوعی نصب کرده‌اند، در هفته‌های اول درجاتی از التهاب لثه را تجربه می‌کنند.
• برای درمان التهاب لثه بعد از گذاشتن دندان مصنوعی، شناخت دقیق علل این مشکل ضروری است.

قیمت و هزینه پروتز متحرک دندان

هزینه پروتز متحرک دندان به چند عامل مهم بستگی دارد:

1. نوع پروتز متحرک: پروتز کامل معمولاً هزینه بیشتری نسبت به پروتز پارسیل دارد. همچنین پروتزهایی که پایه فلزی یا مواد خاص دارند، قیمت بالاتری دارند.
2. جنس مواد استفاده شده: کیفیت و نوع مواد به‌کاررفته در ساخت پروتز روی قیمت تأثیر زیادی دارد. پروتزهای با دوام و ظاهر بهتر معمولاً گران‌تر هستند.
3. تخصص و تجربه دندان‌پزشک: دستمزد دندان‌پزشک با توجه به مهارت، تجربه و تجهیزات متفاوت است. پزشکان متخصص و مجهز هزینه بیشتری می‌گیرند.
4. موقعیت جغرافیایی کلینیک: هزینه‌ها در شهرهای بزرگ معمولاً بیشتر از شهرهای کوچک است و این موضوع روی قیمت تأثیر دارد.
5. خدمات جانبی: قالب‌گیری دقیق، تنظیم‌های پس از تحویل پروتز و مراقبت‌های بعدی ممکن است هزینه جداگانه داشته باشند.

نکته: قیمت دقیق پس از معاینه و بررسی وضعیت دهان توسط دندان‌پزشک مشخص می‌شود و در صورت نیاز به مراحل درمانی اضافی، هزینه‌ها افزایش پیدا می‌کند.

در نهایت، پروتز متحرک به دلیل هزینه کمتر نسبت به پروتز ثابت و ایمپلنت، گزینه اقتصادی‌تری برای بسیاری از بیماران است. با این حال کیفیت ساخت و مراقبت‌های بعدی تأثیر زیادی روی رضایت و ماندگاری آن دارد.