علت درد لثه و فک پایین
علت درد لثه و فک پایین معمولاً به التهاب یا تحریک در بافتهای اطراف دندانها و عضلات فک باز میگردد. این درد میتواند بهصورت خفیف و مداوم یا تیز و ناگهانی باشد و اغلب هنگام جویدن یا صحبت کردن شدت مییابد.
در برخی موارد، درد از لثه شروع شده و به فک یا گوش سرایت میکند. شناسایی علت دقیق درد بسیار مهم است، زیرا هر مشکل نیاز به درمان متفاوتی دارد. در صورتی که درد ادامه یابد یا همراه با تورم و تب باشد، مراجعه به دندانپزشک ضروری است.
9 علت درد لثه و فک پایین
- درک علت درد لثه و فک پایین به شما کمک میکند تا سریعتر به درمان مناسب برسید.
- علت این درد می تواند از التهابهای سطحی گرفته تا مشکلات عمیقتر در دندان یا مفصل فک باشد.
- در این بخش، رایجترین علتها را بررسی میکنیم تا درک بهتری از منبع درد بهدست آید.
- التهاب لثه
- عفونت دندان یا آبسه
- بیماری عفونت لثه
- دندان عقل نهفته یا در حال رشد
- فشار یا دندانقروچه
- اختلال مفصل گیجگاهی–فکی (TMJ)
- تحریک لثه بر اثر پروتز یا ارتودنسی
- آسیب یا ضربه به فک
- مشکلات سینوسی یا عفونتهای گوش و گلو
اما سوال اصلی اینجاست که از کجا بفهمیم بیماری لثه داریم و چه نشانههایی را باید جدی بگیریم؟
دو مرحله اصلی بیماری لثه
- مرحله خفیف: لثهها کمی قرمز و متورم میشوند و ممکن است هنگام مسواک یا نخ دندان کمی خونریزی داشته باشند. در این مرحله، با مراقبت ساده و بهداشت درست دهان، بیماری قابل درمان است.
- مرحله پیشرفته: اگر بیماری پیشرفت کند، لثهها تحلیل رفته و استخوان اطراف دندانها هم آسیب میبیند. در این حالت، دندانها ممکن است لق شوند یا حتی بیفتند و درمان پیچیدهتر میشود.
التهاب لثه و تأثیر آن بر درد فک پایین
- التهاب لثه یکی از شایعترین علت درد لثه و فک پایین است. این مشکل معمولاً بر اثر تجمع پلاک و باکتری روی دندانها به وجود میآید.
- نشانههای آن شامل قرمزی، ورم، خونریزی هنگام مسواک زدن و گاهی درد در هنگام لمس لثه است.
- در مراحل اولیه، درمان با جرمگیری و رعایت بهداشت دهان بهراحتی انجام میشود و مانع پیشرفت بیماری میگردد.
عفونت دندان یا آبسه
- یکی از جدیترین علتهای درد لثه و فک پایین، عفونت دندان یا آبسه است.
- این درد اغلب ضرباندار است و با تورم صورت یا لثه همراه میشود.
- در چنین شرایطی معمولاً نیاز به درمان ریشه (عصبکشی) یا تخلیهی آبسه وجود دارد.
- درمان نکردن آن میتواند باعث گسترش عفونت به استخوان فک یا سایر نواحی شود.
بیماری عفونت لثه
- اگر التهاب لثه درمان نشود، ممکن است به مرحلهی پیشرفتهتری به نام عفونت لثه یا بیماری شدید لثه برسد.
در این حالت بافتهای نگهدارندهی دندان آسیب میبینند و ممکن است دندانها لق شوند. - این بیماری معمولاً درد در لثه و فک پایین، بوی بد دهان و تحلیل لثه را بههمراه دارد و نیاز به درمان تخصصی دارد.
دندان عقل نهفته یا در حال رشد
- دندان عقل نهفته یکی از رایجترین علت درد لثه و فک پایین در جوانان است.
- این درد معمولاً در انتهای دهان احساس میشود و ممکن است با التهاب یا عفونت لثهی اطراف دندان همراه باشد.
- در بسیاری از موارد، کشیدن دندان عقل تنها راه رفع کامل درد است.
فشار یا دندانقروچه
- افرادی که دندانهای خود را هنگام خواب به هم فشار میدهند یا میسایند، معمولاً درد در عضلات فک و گاهی التهاب در ناحیهی لثه را تجربه میکنند.
- این عادت میتواند باعث ساییدگی دندانها، سردردهای صبحگاهی و حتی درد مفصل فک شود.
- استفاده از محافظ دندان شبانه (نایتگارد) در این موارد بسیار مؤثر است.
اختلال مفصل گیجگاهی–فکی (TMJ)
- مفصل گیجگاهی- فکی وظیفهی حرکت دادن فک هنگام حرف زدن و جویدن را دارد.
- التهاب یا فشار زیاد روی این مفصل میتواند باعث درد در فک پایین، ناحیهی گوش و حتی شقیقه شود.
- در این حالت ممکن است فرد هنگام باز یا بستن دهان صدای کلیک یا تق تق احساس کند.
- درمان بسته به شدت مشکل شامل فیزیوتراپی، دارو یا اصلاح عادات فکی است.
تحریک لثه بر اثر پروتز یا ارتودنسی
- دستگاههای ارتودنسی یا پروتزهای دندانی گاهی باعث فشار یا سایش روی لثه میشوند و در نتیجه درد یا التهاب ایجاد میکنند.
- در این موارد، تنظیم دقیق پروتز یا سیم ارتودنسی توسط دندانپزشک مشکل را برطرف میکند و از آسیب بیشتر به بافت جلوگیری میکند.
آسیب یا ضربه به فک
- هرگونه ضربه مستقیم به فک میتواند باعث التهاب، کبودی یا حتی شکستگیهای ریز در استخوان فک شود.
- درد ناشی از این وضعیت ممکن است با باز و بسته کردن دهان یا جویدن بیشتر شود و معمولاً نیاز به بررسی تصویربرداری دارد.
مشکلات سینوسی یا عفونتهای گوش و گلو
- در برخی موارد، منبع اصلی درد در خود دندان یا لثه نیست، بلکه از سینوسها یا گوش منتقل میشود.
- بهویژه در زمان سرماخوردگی یا عفونت سینوس، فشار ایجادشده در ناحیهی فک بالا یا پایین میتواند به صورت درد مبهم در لثه و فک احساس شود.
- در این حالت درمان علت اصلی، یعنی عفونت یا التهاب سینوس، معمولاً درد فک را هم برطرف میکند.
درد لثه و فک پایین در یک سمت دهان نشانه چیست؟
- دردی که فقط در یک سمت دهان احساس میشود، معمولاً نشانهی وجود یک مشکل موضعی در همان ناحیه است.
- در بیشتر موارد، علت به دندان یا لثه همان سمت مربوط میشود، اما گاهی منبع درد در نقطهی دیگری از بدن قرار دارد و فقط به فک انتشار پیدا میکند.
علتهای موضعی درد یکطرفه فک
- آبسه یا عفونت دندان: عفونت در یک دندان خاص باعث درد شدید، ضرباندار و متمرکز در همان سمت فک میشود.
- دندان عقل نهفته: وقتی دندان عقل در یک طرف فک پایین بهصورت ناقص رشد کند یا به دندان کناری فشار بیاورد، درد معمولاً در همان نقطه باقی میماند.
- تحریک لثه بر اثر بریس یا پروتز: در صورتی که وسیلهی ارتودنسی یا دندان مصنوعی در یک سمت دهان فشار بیشتری وارد کند، التهاب و درد در همان قسمت بروز میکند.
علتهای غیرموضعی یا دردهای ارجاعی
گاهی منبع اصلی درد در فک یا لثه نیست و درد از ناحیهی دیگری منتقل میشود، مانند:
- سینوزیت: التهاب سینوسهای فکی میتواند باعث احساس درد در فک پایین سمت چپ یا راست شود.
- دردهای عصبی یا عضلانی: فشار بر اعصاب فکی یا اسپاسم عضلات اطراف میتواند موجب درد یکطرفه شود.
- درد قلبی (بهویژه در سمت چپ): در موارد نادر، درد فک پایین سمت چپ ممکن است نشانهی حمله قلبی باشد، بهویژه اگر با تنگی نفس یا درد قفسه سینه همراه باشد.
تفاوت درد یکطرفه و دوطرفه فک
- درد یکطرفه معمولاً منشاء مشخص و موضعی دارد (مثل دندان یا لثه خاص)
- در حالی که درد دوطرفه بیشتر با مشکلات عمومی مانند دندانقروچه یا اختلال مفصل فک ارتباط دارد.
- توجه به محل و نوع درد به دندانپزشک کمک میکند تا علت دقیق را سریعتر تشخیص دهد.
چه زمانی درد لثه و فک پایین خطرناک است؟
- بیشتر دردهای لثه و فک پایین موقتی هستند و با درمانهای ساده برطرف میشوند، اما در برخی موارد این درد میتواند نشانهی عفونت یا مشکل جدیتری باشد که نیاز به بررسی فوری دارد.
- توجه به علائم هشداردهنده کمک میکند تا از پیشرفت بیماری و بروز عوارض جلوگیری شود.
نشانههای هشداردهنده
اگر هر یک از موارد زیر را همراه با درد تجربه میکنید، لازم است سریعتر به دندانپزشک مراجعه کنید:
- تورم شدید در لثه یا صورت
- ترشح چرک یا بوی بد دهان مداوم
- درد ضرباندار و مداوم که با مسکن آرام نمیشود
- تب، لرز یا احساس ضعف عمومی
- مشکل در باز کردن دهان یا جویدن
- گسترش درد به نواحی دیگر مثل گوش، گردن یا چشمها
این علائم معمولاً نشاندهندهی وجود عفونت فعال، آبسه یا التهاب پیشرفته لثه هستند که در صورت درماننشدن، ممکن است به استخوان فک یا سایر بخشهای بدن سرایت کنند.
ارتباط درد فک با بیماریهای دیگر
- در موارد خاص، درد فک پایین ممکن است نشانهای از مشکلاتی غیر از دهان و دندان باشد.
- بهویژه درد فک پایین سمت چپ اگر همراه با درد قفسه سینه، تنگی نفس یا تعریق شدید باشد، میتواند علامت حمله قلبی باشد و نیاز به مراجعه فوری به اورژانس دارد.
- همچنین برخی عفونتهای شدید سینوسی یا گوش نیز ممکن است باعث تورم و درد قابلتوجه در فک شوند.
زمان مراجعه فوری به پزشک
- بهطور کلی، اگر درد بیش از چند روز ادامه پیدا کند، با تب همراه باشد یا باعث اختلال در غذا خوردن و صحبت کردن شود، مراجعه به دندانپزشک یا پزشک ضروری است.
- تشخیص زودهنگام میتواند مانع از گسترش عفونت و نیاز به درمانهای سنگینتر شود.
چگونه علت درد لثه و فک پایین تشخیص داده میشود؟
تشخیص علت درد لثه و فک پایین با معاینه و رادیوگرافی دقیق انجام میشود. بسیاری از علائم ممکن است شبیه هم باشند، اما منشأ درد در هر فرد متفاوت است. به همین دلیل، دندانپزشک برای شناسایی منبع اصلی درد از روشهای مختلفی استفاده میکند.
معاینه دقیق دندانپزشک
- در اولین مرحله، دندانپزشک لثه، دندانها و مفصل فکی را بررسی میکند.
- او به دنبال علائمی مانند تورم، قرمزی، پوسیدگی، لق شدن دندانها یا صداهای غیرطبیعی مفصل فک میگردد.
- گاهی همین معاینه ساده میتواند منشأ اصلی درد را مشخص کند.
عکس رادیوگرافی یا CBCT
- اگر درد منشأ مشخصی نداشته باشد، دندانپزشک از عکسهای رادیوگرافی استفاده میکند.
- رادیوگرافی دندان میتواند پوسیدگیهای عمقی، آبسه، یا دندان نهفته را نشان دهد.
- در موارد پیچیدهتر، از سیبیسیتی (CBCT) برای بررسی دقیق استخوان فک و مفصل فکی استفاده میشود.
آزمایشهای تکمیلی در موارد خاص
- در صورتی که احتمال عفونت یا بیماری عمومی وجود داشته باشد، ممکن است آزمایش خون یا بررسی میکروبی لازم شود.
- این آزمایشها به تشخیص عفونتهای باکتریایی، التهابات سیستمیک یا مشکلات ایمنی بدن کمک میکنند.
- مشاوره با متخصص گوش، حلق و بینی
- اگر منبع درد در معاینهی دندانی پیدا نشود، ممکن است مشکل از سینوسها یا گوش باشد.
- در این حالت، دندانپزشک شما را به متخصص گوش، حلق و بینی ارجاع میدهد تا سینوزیت یا عفونتهای دیگر بررسی شوند.
در نهایت، ترکیب این بررسیها به دندانپزشک کمک میکند تا دقیقترین علت درد را پیدا کرده و درمان مناسب را انتخاب کند.
روش های درمان درد لثه و فک پایین
- درمان علت درد لثه و فک پایین بستگی به منشأ آن دارد.
- هدف درمان، برطرف کردن التهاب، عفونت یا فشار بیش از حد روی مفصل فک و بافتهای اطراف است.
- در بیشتر موارد، پس از تشخیص دقیق، درمانها به یکی از روشهای زیر انجام میشود:
درمان عفونت با آنتیبیوتیک و تخلیه آبسه
- اگر منبع درد، عفونت یا آبسه دندان باشد، دندانپزشک معمولاً آنتیبیوتیک تجویز میکند تا باکتریها کنترل شوند.
- در موارد پیشرفتهتر، لازم است آبسه تخلیه شود یا دندان موردنظر تحت درمان ریشه (عصبکشی) قرار گیرد.
- درمان بهموقع از گسترش عفونت به استخوان فک جلوگیری میکند.
جرمگیری و درمان بیماری لثه
- در صورت وجود التهاب یا عفونت لثه (ژنژیویت یا پریودنتیت)، جرمگیری و پاکسازی عمقی ریشهها انجام میشود تا باکتریها و پلاکها از بین بروند.
- دندانپزشک ممکن است در کنار جرمگیری، دهانشویه ضدباکتری یا داروهای موضعی نیز توصیه کند. پس از چند روز معمولاً التهاب و درد کاهش مییابد.
درمان یا کشیدن دندان عقل نهفته
- وقتی دندان عقل نهفته باعث درد یا التهاب شود، معمولاً خارج کردن آن بهترین گزینه است.
- در برخی موارد، اگر فضای کافی برای رشد دندان وجود داشته باشد، دندانپزشک فقط لثهی اطراف را تمیز و ضدعفونی میکند تا التهاب کاهش یابد.
استفاده از نایتگارد برای دندانقروچه
- برای افرادی که در خواب دندانهایشان را میسایند، دندانپزشک محافظ شبانه (نایتگارد) میسازد.
- این وسیله از فشار مستقیم روی دندانها و مفصل فک جلوگیری میکند و درد عضلانی را کاهش میدهد.
- کنترل استرس و تمرینهای آرامسازی نیز در کنار نایتگارد مؤثر هستند.
فیزیوتراپی یا دارو برای اختلال مفصل فک
- در صورت بروز اختلال مفصل گیجگاهی–فکی (TMJ)، درمان شامل داروهای ضدالتهاب، فیزیوتراپی، تمرینهای فکی و گاهی اصلاح عادات جویدن است.
- در موارد شدیدتر، تزریق داروهای ضدالتهاب در ناحیه مفصل یا استفاده از وسایل اصلاحی توسط متخصص انجام میشود.
- در کنار درمانهای اصلی، رعایت بهداشت دهان، پرهیز از جویدن غذاهای سفت و مراجعه منظم به دندانپزشک، روند بهبودی را سریعتر میکند.
درمانهای خانگی برای تسکین درد لثه و فک پایین
در مواردی که درد خفیف است و نشانهای از عفونت شدید وجود ندارد، میتوان با چند روش ساده در خانه، التهاب و ناراحتی را کاهش داد. این روشها موقت هستند و جایگزین درمان تخصصی نیستند.
۱. استفاده از کمپرس گرم یا سرد
- کمپرس سرد: کاهش التهاب و بیحسی موضعی درد (۱۰ تا ۱۵ دقیقه روی فک)
- کمپرس گرم: بهبود جریان خون و کاهش گرفتگی عضلات فک
انتخاب نوع کمپرس بستگی به علت درد دارد؛ در التهاب از سرد و در گرفتگی از گرم استفاده کنید.
۲. شستشو با آب نمک ولرم
- نصف قاشق چایخوری نمک را در یک لیوان آب ولرم حل کنید.
- روزی ۲ تا ۳ بار دهان را با آن بشویید.
این کار باکتریها را کاهش داده و التهاب لثه را تسکین میدهد.
۴. رعایت بهداشت دهان و پرهیز از غذاهای محرک
- از مسواک نرم و نخ دندان برای پاکسازی آرام استفاده کنید.
- از خوردن غذاهای سفت، تند یا خیلی گرم پرهیز کنید.
تمیز نگهداشتن دهان، روند بهبودی را سریعتر میکند.
| خلاصه نکات مهم درباره علت درد لثه و فک پایین |
|---|
| دستهبندی | نکات کلیدی |
|---|
| علتهای شایع درد | - التهاب لثه، عفونت دندان یا آبسه، بیماری بیماری های لثه
- دندان عقل نهفته، فشار یا دندانقروچه، اختلال مفصل فک (TMJ) |
| علائم هشداردهنده | - تورم شدید، درد ضرباندار، بوی بد دهان، تب و لرز، مشکل در باز کردن دهان
- گسترش درد به گوش یا چشمها |
| تشخیص دقیق | - معاینه دندانپزشک، رادیوگرافی (OPG، CBCT) برای بررسی پوسیدگی یا عفونت
- آزمایشهای تکمیلی در صورت وجود عفونت یا بیماری عمومی |
| روشهای درمانی | - درمان عفونت با آنتیبیوتیک، جرمگیری و درمان بیماری لثه
- درمان دندان عقل نهفته، استفاده از نایتگارد برای دندانقروچه، فیزیوتراپی برای اختلال مفصل فک |
| مراقبتهای خانگی | - کمپرس گرم یا سرد، شستوشوی دهان با آب نمک، مصرف مسکنهای بدون نسخه
- رعایت بهداشت دهان و پرهیز از غذاهای سفت یا داغ |
| مراجعه به پزشک | - در صورت ادامه درد بیش از چند روز، همراه با تب، تورم یا اختلال در جویدن
- در صورت گسترش درد به نواحی دیگر یا مشکل در باز کردن دهان |