ارتودنسی کودکان
ارتودنسی کودکان یکی از بهترین روشها برای حفظ سلامت دهان و دندان است که به رشد درست فک، مرتب شدن دندانها و عملکرد بهتر دهان کمک میکند. اگر مشکلات فکی یا دندانی از همان ابتدا درمان شوند، میتوان از بروز بسیاری از مشکلات جدی در آینده جلوگیری کرد.
در این مقاله، درباره بهترین زمان شروع ارتودنسی، اهمیت دندانهای شیری، روشهای مختلف درمان، نشانههای نیاز به ارتودنسی، نکات مراقبتی و پاسخ به سوالات رایج والدین صحبت میکنیم.
ارتودنسی کودکان با دندانهای شیری
دندانهای شیری فقط برای جویدن نیستند؛ آنها راهنمایی برای رشد صحیح دندانهای دائمی هستند و فضای کافی در فک برای دندانهای بعدی حفظ میکنند.
آیا میتوان در دوران دندانهای شیری ارتودنسی کرد؟ در بعضی موارد، انجام ارتودنسی در این مرحله نه تنها ممکن است، بلکه برای جلوگیری از مشکلات بزرگتر در آینده ضروری است.
زمان مناسب ارتودنسی در دوران دندانهای شیری:
- وقتی فک کودک عقب یا جلو است.
- اگر کودک عادت مکیدن انگشت را ادامه میدهد.
- در صورت وجود فاصله زیاد یا دندانهای روی هم افتاده در دندانهای شیری
- اگر کودک تنفس دهانی دارد یا هنگام خواب دهانش باز است.
در این مراحل معمولاً از وسایل ساده مانند پلاک متحرک یا هدگیرهای سبک استفاده میکنند تا از مشکلات شدیدتر و درمانهای پیچیدهتر بعدی جلوگیری کنند.
اگر دندان شیری زود بیفتد، چه مشکلاتی ممکن است پیش بیاید؟
- فضای لازم برای رویش دندان دائمی بسته میشود.
- دندانهای دائمی ممکن است کج یا ناصحیح رشد کنند.
- احتمال شلوغی دندانها بیشتر شده و درمان طولانیتر میشود.
پیشنهاد کاربردی: اگر دندان شیری کودک زود افتاده است، از دندانپزشک بخواهید درباره استفاده از فضا نگهداربه شما مشاوره دهد.
اولین ویزیت ارتودنسی کودکان در چه سنی توصیه میشود؟
انجمن ارتودنتیستهای آمریکا توصیه میکند که اولین معاینه ارتودنسی در سن ۷ سالگی انجام شود.
چرا این زمان برای شروع ارتودنسی کودکان مناسب است؟
- بعضی مشکلات فکی فقط در دوران رشد قابل درمان هستند، پس نباید منتظر ماند تا کودک بزرگتر شود.
- ممکن است مشکلاتی در دندان یا فک وجود داشته باشد که در ظاهر دیده نمیشوند و فقط یک متخصص میتواند آنها را تشخیص دهد.
- اگر نیاز به درمان باشد، شروع آن در زمان مناسب باعث میشود کودک در نوجوانی به درمانهای سنگین و طولانی نیاز نداشته باشد.
نکته مهم: این ویزیت به معنای شروع درمان نیست و معمولاً متخصص فقط وضعیت دندانها و فک کودک را بررسی و کنترل میکند.
از چه زمانی باید نگران کج شدن دندانهای کودک باشیم؟
بعضی بینظمیهای دندانی در کودکان طبیعی است، اما اگر این نشانهها را دیدید بهتر است سریعتر به متخصص ارتودنسی مراجعه کنید:
- دندانها خیلی روی هم قرار گرفتهاند.
- فک بالا یا پایین جلو یا عقب آمده
- وقتی کودک غذا میخورد، فک به یک طرف میرود.
- کودک همیشه دهانش را نیمهباز نگه میدارد.
- کودک در گفتن بعضی حروف مشکل دارد.
پیشنهاد برای والدین: هر ۶ ماه یک بار دندانهای کودک را چک کنید و اگر هر کدام از این نشانهها را دیدید، به دندانپزشک مراجعه کنید.
چطور ناهنجاریهای فک و دهان کودک را زود تشخیص دهیم؟
تشخیص بهموقع مشکلات فک و دندان، باعث میشود درمان راحتتر و موفقتر انجام شود. والدین با بررسی ساده در خانه میتوانند علائم هشداردهنده را پیدا کنند.
چکلیست خانگی برای والدین:
- وقتی کودک دهانش را میبندد، دندانهای بالا و پایین درست روی هم قرار نمیگیرند.
- فک پایین کودک جلو، عقب یا کج است.
- موقع جویدن، فک صدای کلیک میدهد یا از جای خودش حرکت میکند.
- دندانهای دائمی کج، روی هم یا خیلی فاصلهدار درمیآیند.
- کودک بیشتر نفسش را از دهان میکشد و دهانش باز میماند.
- کودک در تلفظ بعضی حروف مثل س، ش، چ مشکل دارد.
- لبهای کودک سخت بسته میشوند یا وقتی لبها بستهاند، دندانها معلوماند.
- کودک هنوز انگشتش را میمکد یا لبش را گاز میگیرد.
اگر کودک شما دو یا چند مورد از این موارد را دارد، بهتر است هرچه زودتر به متخصص ارتودنسی دندان کودکان مراجعه کنید.
انواع روشهای ارتودنسی کودکان
انتخاب روش مناسب بستگی به سن کودک، نوع مشکل دندانی و میزان همکاری او دارد.
روشهای درمان ارتودنسی کودکان با توجه به مشکل، سن و همکاری کودک متفاوت است. آشنایی والدین با این روشها به آنها کمک میکند تصمیم بهتری بگیرند.
| مقایسه روش های ارتودنسی دندان کودکان |
|---|
| نوع ارتودنسی و سن مناسب | کاربرد | مزایا | معایب |
|---|
| ثابت (بالای ۱۰ سال) | کجی شدید، شلوغی دندان | دقیق، ثابت | بهداشت سخت، پوسیدگی |
| متحرک (۶-۹ سال) | مشکلات فکی، عادتهای دهانی | راحت، قابل تنظیم | نیاز به همکاری |
| الاینر شفاف (بالای ۱۰ سال) | مرتب کردن دندان | کمتر دیده میشود، قابل برداشتن | هزینه بالا، همکاری لازم |
| دو مرحلهای (۶-۹ و ۱۲-۱۴ سال) | رشد فک، هماهنگی دندان | مناسب مشکلات پیچیده | زمانبر، همکاری لازم |
| پلاک/هدگیر (سنین پایین) | اصلاح فک، فضای دندان | کمهزینه، پیشگیری | نیاز به همکاری |
ارتودنسی ثابت برای کودکان
در وش ارتودنسی ثابت کودکان براکتها به دندانها چسبانده میشوند و تا پایان درمان داخل دهان باقی میمانند.
کاربرد ارتودنسی ثابت برای کودکان
- درمان کجیهای شدید دندان
- اصلاح شلوغی و نامرتبی زیاد دندانها
- جابجایی دقیق دندانها
مزایا ارتودنسی ثابت کودکان
- نتیجه درمان دقیقتر است.
- کودک نیازی ندارد وسیله را مرتب بگذارد یا بردارد، چون براکت ثابت است.
معایب ارتودنسی ثابت برای کودکان
- عایت بهداشت دهان و دندان سختتر میشود.
- باید بعضی غذاها را کمتر یا اصلاً نخورند.
- اگر مراقبت کافی نداشته باشند، احتمال پوسیدگی دندان بیشتر میشود.
ارتودنسی متحرک برای کودکان
در ارتودنسی متحرک برای کودکان، کودک میتواند این وسیله را هنگام غذا خوردن یا مسواک زدن از دهان بیرون بیاورد.
کاربرد ارتودنسی متحرک برای کودکان
- درمان مشکلات فکی در سنین پایین
- نگه داشتن فضای کافی برای دندانهای دائمی
- کمک به اصلاح عادتهای دهانی مثل مکیدن انگشت
مزایا ارتودنسی متحرک کودکان
- راحت استفاده میشود.
- مناسب کودکان ۶ تا ۹ سال
- متخصص میتواند آن را تنظیم کند.
معایب ارتودنسی متحرک کودکان
- کودک باید همکاری و نظم داشته باشد.
- در درمان دندانهای خیلی کج چندان موثر نیست.
بریس و الاینر شفاف در کودکان
در این روش از پلاکهای شفاف استفاده میکنند تا دندانها را مرتب کنند، مثل اینویزیلاین.
مزایا بریس و الاینر شفاف در کودکان
- پلاکها خیلی دیده نمیشوند.
- راحت میتوان هنگام غذا خوردن و مسواک زدن آنها را درآورد.
- مناسب کودکان بزرگتر، معمولاً بالای ۱۰ سال
محدودیتهای بریس و الاینر شفاف در کودکان
- هزینه بیشتری دارد.
- کودک باید به طور کامل همکاری کند.
- فقط برای مشکلات خفیف تا متوسط دندان مناسب است.
درمان ارتودنسی دو مرحلهای برای کودکان
در درمان ارتودنسی کودکان به صورت دو مرحلهای، مراحل درمان به صورت زیرانجام میشود:
- مرحله اول وقتی کودک دندانهای شیری یا ترکیبی دارد.
- مرحله دوم وقتی دندانهای دائمی رشد کردهاند.
مرحله اول (۶ تا ۹ سالگی):
- کمک به رشد درست فک
- جلوگیری از رویش اشتباه دندانها
- اصلاح عادتها و الگوهای نادرست
مرحله دوم (۱۲ تا ۱۴ سالگی):
- هماهنگ کردن دقیق دندانهای دائمی
- ثابت کردن نتایج درمان
- این روش برای کودکانی که مشکلات پیچیده دارند مناسب است.
ارتودنسی کودکان با پلاک یا هدگیر
پلاک یا هدگیر به اصلاح رشد فک بالا یا پایین کمک میکنند و فضای لازم برای دندانهای دائمی را نگه میدارند.
مزایای ارتودنسی کودکان با پلاک یا هدگیر:
- پیشگیری از بروز ناهنجاریهای شدید
- درمان ساده و کمهزینه در سنین پایین
نکته مهم: هدگیر معمولاً برای استفاده در خانه و هنگام خواب تجویز میشود و موفقیت درمان به همکاری کودک بستگی دارد.
مراقبتهای روزانه از دندانهای کودک در طول درمان ارتودنسی
رعایت مراقبتهای روزانه کمک میکند دندانها سالم بمانند و ابزار ارتودنسی آسیب نبیند.
- دو بار در روز با مسواک نرم و مخصوص ارتودنسی دندانها را بشویید.
- از نخ دندان یا برس بیندندانی مخصوص ارتودنسی استفاده کنید.
- دهان را با دهانشویه بدون الکل شستوشو دهید.
- براکتها را با دست یا زبان دستکاری نکنید.
- هنگام ورزش یا بازیهای پرتحرک از محافظ دندان استفاده کنید.
عوارض احتمالی ارتودنسی کودکان- آنچه والدین باید بدانند
درمان ارتودنسی معمولاً ایمن و موفق است، اما ممکن است برخی عوارض خفیف یا نادر رخ دهد. عوارض ممکن و راهکارهای ساده:
درد و ناراحتی در روزهای اول
- کودک ممکن است فشار یا درد خفیف احساس کند که طی ۳ تا ۵ روز کم میشود.
- راهکار: استفاده از داروی مسکن طبق نظر پزشک، خوردن غذاهای نرم و گذاشتن کمپرس سرد.
التهاب یا زخم در دهان
- براکتها یا سیمها ممکن است به لثه یا گونه فشار بیاورند و باعث التهاب شوند.
- راهکار: استفاده از موم مخصوص ارتودنسی، شستن دهان با آب نمک ولرم و مشورت با متخصص برای اصلاح ابزار.
پوسیدگی دندان و التهاب لثه
- اگر کودک خوب مسواک نزند یا نخ دندان نکشد، احتمال پوسیدگی و التهاب بیشتر میشود.
- راهکار: آموزش دقیق کودک، نظارت والدین و مراجعات منظم به دندانپزشک.
شکستن یا جدا شدن ابزار ارتودنسی
- خوردن غذاهای سخت یا بازیهای شدید ممکن است براکت یا سیم را بشکند.
- راهکار: رعایت رژیم غذایی توصیهشده و استفاده از محافظ دهان.
مشکل موقت در گفتار
- بعضی کودکان اوایل استفاده از پلاکهای متحرک در تلفظ حروف مشکل دارند.
- راهکار: تمرین صحبت کردن با پلاک و استفاده منظم طبق دستور پزشک.
برگشت جزئی دندانها بعد از درمان
- اگر کودک از نگهدارنده (ریتینر) استفاده نکند، دندانها ممکن است کمی به حالت قبل برگردند.
- راهکار: استفاده منظم از نگهدارنده و پیروی از دستورات پزشک.
واکنش آلرژیک (نادر)
- گاهی کودک ممکن است به فلز یا مواد پلاک حساسیت داشته باشد.
- راهکار: اطلاع دادن به پزشک درباره هر آلرژی و استفاده از گزینههای جایگزین مثل براکتهای سرامیکی(ارتودنسی سرامیکی) یا پلاک بدون نیکل.
چه غذاهایی در دوران ارتودنسی کودکان ممنوع هستند؟
برخی غذاها ممکن است باعث شل شدن براکتها، شکستن سیمها یا گیر کردن غذا بین ابزار ارتودنسی شوند.
لیست غذاهای ممنوع:
- خوراکیهای سخت مثل آجیل، پاپکورن، یخ و تهدیگ
- خوراکیهای چسبناک مثل آدامس، کارامل و شکلات کشدار
- میوهها و سبزیجات سفت مثل هویج خام و سیب کامل (باید آنها را خرد کنید)
- خوراکیهای پرشکر مثل آبنبات، نوشابه و کیکهای شیرین
پیشنهاد: غذاها را به قطعات کوچکتر برش دهید و به کودک یاد دهید که برای جویدن از دندانهای عقب استفاده کند.
بهداشت دهان و دندان کودک در طول درمان ارتودنسی
در زمان ارتودنسی، تجمع پلاک، جرم و پوسیدگی بیشتر میشود. به همین دلیل رعایت بهداشت دهان اهمیت بیشتری دارد.
برنامه بهداشت روزانه هنگام ارتودنسی کودکان:
- بعد از هر وعده غذایی دندانها را مسواک بزنید.
- از مسواک بیندندانی یا واترجت برای تمیزکردن بهتر استفاده کنید.
- حداقل یک بار در روز نخ دندان بکشید.
- هر ۶ ماه یک بار به دندانپزشک عمومی مراجعه کنید تا جرمگیری انجام شود.
- متخصص ارتودنسی به طور مرتب ابزارها را بررسی کند.
نقش والدین در موفقیت درمان ارتودنسی کودکان
درمان ارتودنسی کودکان بدون همراهی فعال والدین به خوبی پیش نمیرود.
وظایف مهم والدین:
- کنترل رژیم غذایی کودک و جلوگیری از خوردن غذاهای ممنوع
- یادآوری زمان استفاده از پلاک یا هدگیر
- تشویق کودک برای رعایت دقیق بهداشت دهان و دندان
- همراهی کودک در ویزیتهای منظم نزد متخصص ارتودنسی
- حمایت و دلگرمی دادن به کودک برای تحمل فشار و ناراحتیهای احتمالی ناشی از ارتودنسی
همکاری والدین باعث پیشرفت بهتر و راحتتر درمان میشود.
نقشه راه شروع ارتودنسی کودکان
- مشاهده علائم هشداردهنده در کودک
- مشورت با دندانپزشک عمومی یا متخصص ارتودنسی
- بررسی کامل فک و دندانها همراه با عکسبرداری
- تشخیص نهایی و انتخاب روش درمان مناسب
- شروع درمان با پلاک، براکت یا وسایل دیگر
- رعایت مراقبتهای روزانه و مراجعههای منظم به پزشک
- پایان درمان و استفاده از نگهدارنده (ریتینر)
- پیگیری دورهای برای حفظ نتیجه درمان و جلوگیری از برگشت مشکلات
چه سوالاتی باید از متخصص ارتودنسی کودکان بپرسیم؟
- کدام نوع ارتودنسی برای کودک من بهتر است؟
- درمان چقدر طول میکشد؟
- آیا ممکن است دندانها بعد از درمان دوباره به حالت قبل برگردند؟
- هزینه درمان چقدر است و چگونه باید پرداخت کنیم؟
- اگر درمان نیاز به همکاری کودک دارد، چطور میتوانم او را برای این موضوع آماده کنم؟
| راهنمای سریع ارتودنسی کودکان |
|---|
| موضوع | نکات کلیدی |
|---|
| بهترین سن ارتودنسی دندان کودکان | اولین ویزیت: حدود ۷ سالگی، مخصوصاً در صورت مشکلات فکی یا دندانی |
| ارتودنسی در دندانهای شیری | در موارد خاص مانند عادات مکیدن انگشت، فک جلو/عقب یا فاصله زیاد |
| روشهای ارتودنسی | ثابت (براکت)، متحرک (پلاک)، الاینر شفاف، دو مرحلهای (شیری + دائمی) |
| علائم نیاز به ارتودنسی | دندانهای شلوغ/کج، فک جلو/عقب، دهان باز، مشکلات گفتاری، عادتهای دهانی |
| مراقبتهای روزانه | مسواک نرم دو بار، نخ دندان، دهانشویه بدون الکل، استفاده از محافظ در ورزش |
| غذاهای ممنوع | آجیل، پاپکورن، غذاهای سخت و چسبناک، میوههای سفت، نوشیدنیهای شیرین |
| عوارض احتمالی و راهکارها | درد موقت، التهاب، پوسیدگی، شکستن ابزار، مشکلات گفتاری، برگشت دندانها |
| نقش والدین | کنترل رژیم غذایی، یادآوری استفاده از وسیله، تشویق به بهداشت، همراهی در ویزیتها |
| فرآیند درمان | معاینه، تشخیص، انتخاب روش، شروع درمان، مراقبت، نگهدارنده، پیگیری |
| سوالات مهم از متخصص | نوع ارتودنسی، مدت زمان، برگشتپذیری، هزینه، همکاری کودک |