عوارض ارتودنسی دندان

عوارض ارتودنسی ممکن است شامل درد، زخم، حساسیت دندان‌ها یا مشکلات موقت در جویدن و صحبت کردن باشد، اما بیشتر این عوارض خفیف و موقتی‌اند و با رعایت نکات بهداشتی و مراجعه منظم به متخصص، قابل کنترل هستند.
در ادامه، عوارض شایع و نادر ارتودنسی دندان، تفاوت آن‌ها در روش‌های مختلف، و راه‌های پیشگیری از مشکلات احتمالی بررسی می کنیم. 

شایع ترین عوارض ارتودنسی دندان

• در روزها و هفته‌های ابتدایی درمان ارتودنسی، تجربه برخی عوارض ارتودنسی دندان طبیعی است.
• بیشتر این عوارض موقتی‌اند و معمولاً پس از عادت کردن دهان به براکت‌ها یا پلاک‌های ارتودنسی برطرف می‌شوند.

در این بخش، به رایج‌ترین مشکلاتی که بیماران ممکن است با آن مواجه شوند اشاره می‌کنیم:

درد و حساسیت دندان‌ها در ارتودنسی

• در روزهای اول پس از نصب براکت یا تنظیم سیم‌ها، دندان‌ها ممکن است هنگام جویدن یا تماس با غذا کمی دردناک باشند.
• این حساسیت به دلیل فشار کنترل‌شده‌ای است که برای جابه‌جایی دندان‌ها وارد می‌شود.
• معمولاً ظرف چند روز درد کاهش پیدا می‌کند و نیاز به درمان خاصی ندارد.
• تنها می‌توان از غذاهای نرم و مسکن‌های ساده برای کاهش ناراحتی استفاده کرد.

زخم و التهاب در دهان در اثر براکت ها

• براکت‌ها و سیم‌ها ممکن است در تماس با بافت داخلی گونه یا لب، ایجاد زخم یا سوزش کنند که از دیگر عوارض ارتودنسی دندان محسوب می‌شود.
• در چنین مواردی، استفاده از موم ارتودنسی روی براکت‌ها یا دهانشویه‌های ضد التهاب می‌تواند کمک‌کننده باشد.
• این مشکل معمولاً پس از چند هفته، با عادت کردن بافت دهان به وسایل ارتودنسی، برطرف می‌شود.

مشکلات در صحبت کردن یا غذا خوردن حین درمان

• در روزهای ابتدایی، برخی افراد متوجه تغییر در نحوه تلفظ یا جویدن می‌شوند.
• علت آن، وجود جسم خارجی (براکت یا پلاک) در دهان است که به‌تدریج باعث تطبیق زبان و لب‌ها می‌شود.
• پس از گذشت مدتی، صحبت کردن و غذا خوردن به حالت طبیعی بازمی‌گردد.

پوسیدگی و ایجاد لکه‌های سفید روی دندان‌ها

• در طول درمان ارتودنسی، تمیز کردن دندان‌ها دشوارتر است و تجمع پلاک یا باقیمانده غذا می‌تواند باعث پوسیدگی یا ایجاد لکه‌های سفید در اطراف براکت‌ها شود.
• استفاده از مسواک مخصوص ارتودنسی، نخ دندان و دهانشویه فلوراید می‌تواند از این عوارض ارتودنسی دندان جلوگیری کند.

عوارض نادر ارتودنسی دندان

درمان ارتودنسی معمولاً ایمن و قابل کنترل است،اما در برخی موارد خاص ممکن است عوارض یا مشکلات طولانی‌مدتی ایجاد شود. بروز این مشکلات معمولاً به عواملی مانند ویژگی‌های فردی بیمار، میزان ناهنجاری‌های فک و دندان، و نحوه انجام درمان بستگی دارد.

لق شدن یا جابه‌جایی ناخواسته دندان‌ها

• در پایان درمان، دندان‌ها باید در موقعیت جدید خود ثابت شوند.
• اگر ریتینر (پلاک نگهدارنده) طبق دستور پزشک استفاده نشود، ممکن است دندان‌ها به مرور کمی حرکت کنند یا به حالت قبلی برگردند.
• در بعضی افراد، فشار بیش از حد در طول درمان نیز می‌تواند باعث لق شدن موقتی دندان‌ها شود که معمولاً با تنظیم نیرو برطرف می‌شود.

تغییر شکل فک یا حالت چهره

• اگر برنامه درمانی دقیق نباشد یا جابه‌جایی دندان‌ها بیش از حد انجام شود، ممکن است تغییرات ظاهری نامطلوبی در فک یا حالت لب‌ها ایجاد شود.
• این مورد از عوارض نادر ارتودنسی دندان است و معمولاً با برنامه‌ریزی صحیح توسط متخصص قابل پیشگیری است.

آسیب به بافت‌های لثه

• در صورت وارد شدن فشار نامناسب یا تمیز نکردن ناحیه اطراف براکت‌ها، احتمال التهاب یا تحلیل لثه وجود دارد.
• این تغییر می‌تواند به صورت عقب‌نشینی لثه از روی دندان‌ها دیده شود.
• درمان زودهنگام التهاب و اصلاح نیروها در جلسات منظم، از بروز آسیب جدی جلوگیری می‌کند.

مشکلات مفصل فک (TMJ)

• در برخی بیماران، تغییر موقعیت دندان‌ها ممکن است باعث فشار بر مفصل فک شود.
• این مشکل می‌تواند به صورت درد، صدا دادن یا محدود شدن حرکت فک بروز کند.
• بیشتر اوقات با تنظیم بایت و کاهش فشار، مشکل برطرف می‌شود، اما در موارد مزمن نیاز به بررسی دقیق‌تر دارد.

بازگشت دندان‌ها به حالت قبل

• اگر پس از پایان درمان از پلاک نگهدارنده (ریتینر) استفاده نشود، نیروهای طبیعی دهان مثل جویدن یا فشار زبان ممکن است باعث بازگشت تدریجی دندان‌ها به وضعیت قبلی شوند.
• این بازگشت یکی از عوارض ارتودنسی دندان است که با رعایت مرحله نگهداری قابل پیشگیری است.
• به همین دلیل مرحله نگهداری بخش مهمی از درمان محسوب می‌شود و باید جدی گرفته شود.

مقایسه عوارض ارتودنسی ثابت و ارتودنسی نامرئی

دو روش اصلی برای صاف کردن دندان‌ها وجود دارد:

1. ارتودنسی ثابت (با براکت و سیم فلزی یا سرامیکی)
2. ارتودنسی نامرئی (با پلاک‌های شفاف متحرک)

هر دو روش اصول درمانی مشابهی دارند، اما از نظر نوع وسایل، میزان ناراحتی و نیاز به مراقبت، تفاوت‌هایی دارند.

میزان درد و ناراحتی در هر روش

در ارتودنسی ثابت

1. فشار واردشده از سوی سیم‌ها ممکن است در روزهای اول باعث درد و حساسیت شود.
2. براکت‌ها هم می‌توانند به گونه یا لب برخورد کنند و زخم ایجاد نمایند.

ارتودنسی نامرئی

1. معمولاً درد کمتری دارد، چون پلاک‌ها صاف و بدون لبه هستند.
2. البته ممکن است هنگام تعویض پلاک‌ها کمی فشار احساس شود که موقتی است.
3. اثربخشی ارتودنسی نامرئی به استفاده روزانه از پلاک‌ها (۲۰ تا ۲۲ ساعت) بستگی دارد و اگر کمتر استفاده شوند، درمان ناقص یا طولانی‌تر خواهد شد.

زخم و التهاب در دهان در ارتودنسی نامرئی و ثابت

ارتودنسی ثابت

1. زخم و سوزش در دهان بیشتر در ارتودنسی ثابت دیده می‌شود، چون براکت‌ها سطح زبرتری دارند.

پلاک‌های نامرئی

1. لبه تیز ندارند و به‌ندرت باعث تحریک بافت دهان می‌شوند.
2. با این حال، اگر پلاک به درستی روی دندان قرار نگیرد یا تمیز نشود، می‌تواند باعث تحریک لثه شود.

تأثیر ارتودنسی دندان بر گفتار و غذا خوردن

در ارتودنسی ثابت

1. بیمار باید تا پایان درمان براکت‌ها را در دهان نگه دارد و در چند روز اول ممکن است تلفظ برخی حروف یا خوردن غذاهای سفت سخت‌تر شود.

در روش نامرئی

1. چون پلاک‌ها قابل برداشت هستند، فرد می‌تواند هنگام غذا خوردن یا مسواک زدن آن‌ها را بیرون بیاورد.
2. اما اگر در صحبت طولانی یا هنگام خواب درست در جای خود قرار نگیرند، ممکن است اندکی در تلفظ تأثیر بگذارند.

احتمال پوسیدگی و بهداشت دهان

در ارتودنسی ثابت

1. تمیز کردن دندان‌ها دشوارتر است و پلاک می‌تواند اطراف براکت‌ها جمع شود، بنابراین احتمال پوسیدگی یا لکه‌دار شدن دندان‌ها بالاتر است.

در روش نامرئی

1. چون پلاک‌ها برداشته می‌شوند، مسواک‌زدن ساده‌تر است، اما باید دقت شود که قبل از گذاشتن مجدد پلاک، دهان و خود پلاک کاملاً تمیز باشند تا از تجمع باکتری و عوارض ارتودنسی دندان مانند پوسیدگی جلوگیری شود.

نیاز به مراقبت و همکاری بیمار

در ارتودنسی ثابت

1. پزشک کنترل بیشتری بر روند درمان دارد و بیمار نقش چندانی در تنظیم وسایل ندارد.

در ارتودنسی نامرئی

1. نتیجه درمان به همکاری دقیق بیمار بستگی دارد؛ چون اگر پلاک‌ها طبق دستور استفاده نشوند، درمان به‌درستی پیش نمی‌رود.

عوارض ارتودنسی در سنین مختلف

سن ارتودنسی دندان و عوارض آن در سنین مختلف متفاوت است:

عوارض ارتودنسی در کودکان

• در ارتودنسی کودکان، با توجه به اینکه استخوان‌های فک هنوز در حال رشد هستند، جابه‌جایی دندان‌ها راحت‌تر انجام می‌شود و درمان معمولاً با درد یا فشار کمتری همراه است.
• با این حال، همکاری پایین کودک می‌تواند باعث تجمع پلاک، التهاب لثه یا زخم در دهان شود.
• در صورت بی‌توجهی به ویزیت‌های منظم، احتمال بروز تغییرات ناخواسته در مسیر رشد فک نیز وجود دارد.

عوارض ارتودنسی در نوجوانان

• در دوران نوجوانی، دندان‌های دائمی کامل شده‌اند اما رشد فک هنوز به‌طور کامل متوقف نشده است.
• در این سن معمولاً واکنش بدن به نیروهای ارتودنسی طبیعی است و درمان با موفقیت بالا انجام می‌شود.
• عوارض احتمالی بیشتر مربوط به رعایت نکردن بهداشت یا شکستن براکت‌ها به دلیل خوردن خوراکی‌های سفت است.
• همکاری نوجوان در رعایت رژیم غذایی و استفاده منظم از وسایل درمانی، نقش مهمی در پیشگیری از این عوارض دارد.

عوارض ارتودنسی بزرگسالان

• در بزرگسالان، استخوان‌های فک سخت‌تر و تراکم استخوانی بیشتر است، بنابراین حرکت دندان‌ها کندتر انجام می‌شود و درمان معمولاً طولانی‌تر است.
• همین ویژگی ممکن است احتمال تحلیل ریشه دندان یا حساسیت بیشتر در دندان‌ها و مفصل فک را افزایش دهد.
• همچنین اگر فرد مشکلات لثه یا تحلیل استخوانی قبلی داشته باشد، فشار ناشی از ارتودنسی باید با احتیاط بیشتری تنظیم شود.
• رعایت دقیق بهداشت دهان و مراجعه منظم برای کنترل وضعیت لثه در این سن اهمیت زیادی دارد.

راهکارهای پیشگیری از عوارض ارتودنسی دندان

رعایت دقیق بهداشت دهان و دندان

• براکت‌ها و سیم‌ها محل تجمع باقیمانده غذا هستند و عدم رعایت بهداشت می‌تواند به عوارض ارتودنسی دندان مانند پوسیدگی منجر شود.
• مسواک‌زدن بعد از هر وعده غذایی الزامی است.
• استفاده از مسواک مخصوص ارتودنسی، نخ دندان و دهانشویه فلوراید ضروری است.
• تمیز کردن اطراف براکت‌ها از ایجاد پوسیدگی و لکه‌های سفید جلوگیری می‌کند.

مراجعه منظم به متخصص ارتودنسی

• ویزیت‌های دوره‌ای به بررسی وضعیت براکت‌ها و نیروها کمک می‌کند و از بروز عوارض ارتودنسی دندان جلوگیری می‌کند.
• پزشک می‌تواند قبل از بروز مشکل، تغییرات نامناسب را تشخیص دهد.
• تأخیر در مراجعه ممکن است باعث درد، زخم یا جابه‌جایی ناخواسته دندان‌ها شود.

استفاده صحیح از کش‌ها و وسایل کمکی

• برخی بیماران باید از کش‌ها یا پلاک‌های خاص استفاده کنند.
• استفاده نادرست باعث طولانی شدن درمان یا حرکت نامنظم دندان‌ها می‌شود.
• دستورالعمل پزشک باید دقیق رعایت شود تا فشارها به‌درستی اعمال شوند.

مراقبت از براکت‌ها و سیم‌ها

• از خوردن غذاهای سفت یا چسبناک خودداری کنید.
• این خوراکی‌ها می‌توانند براکت‌ها را بشکنند یا سیم‌ها را خم کنند.
• آسیب به وسایل ارتودنسی باعث درد، زخم و عقب‌افتادن درمان می‌شود.

استفاده از محافظ دهان در ورزش

• برای فعالیت‌های ورزشی، محافظ دهان توصیه می‌شود. این وسیله از عوارض ارتودنسی دندان مانند آسیب و زخم در ناحیه لب و لثه پیشگیری می‌کند.
• این وسیله از آسیب و زخم در ناحیه لب و لثه پیشگیری می‌کند.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

درد شدید یا مداوم دندان‌ها

• ناراحتی جزئی در روزهای ابتدایی طبیعی است.
• اگر درد بیش از چند روز ادامه پیدا کند یا با مسکن کنترل نشود، باید به پزشک اطلاع دهید.

لق شدن غیرعادی دندان‌ها

• کمی حرکت دندان‌ها در طول درمان طبیعی است.
• لق شدن شدید یا ناگهانی می‌تواند نشانه فشار بیش از حد یا مشکل در براکت‌ها باشد.

خونریزی یا التهاب طولانی‌مدت لثه

• التهاب مختصر در ابتدای درمان معمولی است.
• خونریزی مداوم یا تورم شدید، نیاز به بررسی و درمان دارد.

شکستگی یا افتادن براکت‌ها

• براکت‌های شکسته یا سیم‌های خم شده می‌توانند باعث جابه‌جایی ناخواسته دندان‌ها و زخم در دهان شوند.
• مراجعه سریع به متخصص برای تعمیر ضروری است.

تغییر محسوس در گاز زدن یا تلفظ

• اگر پس از مدتی مشکل در جویدن یا صحبت کردن برطرف نشد، ممکن است نشانه‌ای از عوارض ارتودنسی دندان باشد و نیاز به تنظیم مجدد براکت‌ها داشته باشد.