عفونت ریشه دندان

عفونت ریشه دندان نوعی عفونت داخلی و پیش‌رونده است که معمولاً از پوسیدگی یا آسیب شروع می‌شود و در صورت بی‌توجهی می‌تواند به مشکلات جدی‌تر و دردناک‌تر منجر شود.

در این مقاله، به بررسی کامل این موضوع می‌پردازیم و علت به وجود آمدن و علائم عفونت، مراحل پیشرفت، روش‌های تشخیص و درمان، و در نهایت هزینه درمان و مراقبت‌های بعد از درمان را توضیح می‌دهیم.

عفونت ریشه دندان چیست؟

• عفونت ریشه دندان زمانی اتفاق می‌افتد که باکتری‌ها به بخش داخلی دندان، یعنی پالپ (عصب دندان) نفوذ کنند. پالپ درون کانال‌های ریشه قرار دارد و شامل عصب‌ها و رگ‌های خونی است که دندان را زنده و حساس نگه می‌دارند.
• وقتی پوسیدگی عمیق یا ترک در دندان ایجاد می‌شود، مسیر ورود باکتری‌ها باز می‌گردد.
• این باکتری‌ها درون ریشه تجمع کرده و باعث التهاب و تشکیل چرک می‌شوند.
• بدن در برابر این باکتری‌ها واکنش دفاعی نشان می‌دهد و همین باعث افزایش فشار داخل دندان و بروز درد شدید و ضربان‌دار می‌شود.
• اگر درمان به‌موقع انجام نشود، عفونت می‌تواند به بافت‌های اطراف دندان، استخوان فک یا حتی سایر اندام‌های بدن سرایت کند.

علت عفونت ریشه دندان

عفونت ریشه دندان معمولاً نتیجه‌ی ورود باکتری‌ها به پالپ (عصب دندان) است؛ اما دلایل مختلفی می‌توانند زمینه‌ساز این اتفاق باشند. مهم‌ترین عوامل عبارت‌اند از:

• پوسیدگی شدید دندان
  پوسیدگی درمان‌نشده، شایع‌ترین علت عفونت ریشه است.
  وقتی پوسیدگی به لایه‌های عمیق‌تر دندان نفوذ می‌کند، باکتری‌ها به عصب می‌رسند و باعث التهاب و تشکیل چرک می‌شوند. هرچه پوسیدگی عمیق‌تر باشد، احتمال بروز عفونت بیشتر است.
• ترک یا شکستگی دندان
  عفونت ریشه دندان شکسته زمانی رخ می‌دهد که بخش یا تمام تاج دندان شکسته باشد و باکتری‌ها از طریق شکستگی به پالپ (عصب و رگ‌های خونی داخل دندان) نفوذ کنند.
  این ترک‌ها مسیر نفوذ باکتری‌ها به درون ریشه را باز می‌کنند و در صورت درمان‌نشدن، به‌سرعت منجر به عفونت می‌شوند.
• درمان ناقص یا ناموفق دندان
  در برخی موارد، عصب‌کشی یا پرکردگی ناقص موجب باقی ماندن باکتری در کانال‌های ریشه می‌شود.
  این باکتری‌ها می‌توانند بعد از مدتی فعال شوند و عفونت جدیدی ایجاد کنند.
• عوامل عمومی و محیطی
  ضعف سیستم ایمنی، ابتلا به بیماری‌هایی مانند دیابت یا استفاده از داروهای خاص، توان بدن در مقابله با عفونت را کاهش می‌دهد.
  همچنین رعایت نکردن بهداشت دهان و دندان، مصرف زیاد قند و عدم استفاده از مسواک یا نخ دندان از عوامل مهم افزایش‌دهنده‌ی خطر عفونت هستند.

نکته:
پیشگیری از عفونت ریشه با درمان به‌موقع پوسیدگی، مراقبت از دندان‌های آسیب‌دیده و حفظ بهداشت روزانه دهان کاملاً امکان‌پذیر است. 

مراحل پیشرفت عفونت ریشه دندان

عفونت ریشه دندان به‌صورت تدریجی پیشرفت می‌کند.
در ابتدا نشانه‌ها خفیف است، اما در صورت درمان‌نشدن، عفونت گسترش پیدا می‌کند و به مراحل شدیدتر می‌رسد.

• مرحله ۱: التهاب اولیه (آغاز پوسیدگی)
  پوسیدگی سطحی در مینای دندان آغاز می‌شود و هنوز به عصب نمی‌رسد.
  بیمار معمولاً حساسیت خفیف به سرما یا شیرینی احساس می‌کند.
  اگر دندان در این مرحله ترمیم شود، خطر عفونت از بین می‌رود.
• مرحله ۲: التهاب پالپ (درگیری عصب دندان)
  پوسیدگی یا ترک دندان باعث نفوذ باکتری به پالپ می‌شود.
  عصب دندان ملتهب می‌شود و درد تیرکشنده یا متناوب ظاهر می‌شود.
  در این مرحله درمان عصب‌کشی دندان را نجات می‌دهد.
• مرحله ۳: عفونت ریشه (تشکیل چرک یا آبسه)
  در این مرحله، عصب از بین می‌رود و محیط مناسبی برای رشد باکتری ایجاد می‌شود.
  چرک در انتهای ریشه جمع می‌شود و درد ضربان‌دار، تورم و بوی بد دهان ایجاد می‌کند.
  درد معمولاً شب‌ها شدیدتر است.
• مرحله ۴: گسترش عفونت به بافت‌های اطراف
  چرک از انتهای ریشه خارج می‌شود و به استخوان فک یا بافت نرم صورت می‌رسد.
  در این مرحله تب، ورم شدید و عفونت عمومی بدن دیده می‌شود.
  درمان فوری یا جراحی ضروری است.
• مرحله ۵: مزمن شدن عفونت
  در برخی بیماران درد کاهش پیدا می‌کند، اما باکتری‌ها فعال باقی می‌مانند.
  عفونت مزمن به‌تدریج باعث تخریب استخوان فک و تحلیل ریشه می‌شود.

نکته:
درمان زودهنگام، روند بیماری را متوقف می‌کند و از آسیب به استخوان فک جلوگیری می‌کند. 

علائم عفونت ریشه دندان

1. عفونت ریشه دندان معمولاً با درد شروع می‌شود، اما نشانه‌های آن می‌تواند در افراد مختلف متفاوت باشد.
2. شدت علائم به مرحله‌ی عفونت و واکنش بدن بستگی دارد. شایع‌ترین علائم را می‌توان در چند گروه بررسی کرد.

• درد مداوم یا ضربان‌دار
  • درد معمولاً هنگام جویدن یا حتی در حالت استراحت احساس می‌شود.
  • ممکن است درد به فک، گوش یا ناحیه گیجگاهی هم تیر بکشد.
  • در مراحل پیشرفته، درد شبانه یکی از نشانه‌های مشخص عفونت است.
• حساسیت به دما
  • دندان نسبت به گرما یا سرما بیش از حد حساس می‌شود.
  • این حساسیت حتی پس از حذف عامل (مثل نوشیدنی سرد یا گرم) ادامه دارد.
• تورم در اطراف دندان
  • ممکن است در ناحیه لثه، گونه یا حتی زیر فک تورم و التهاب دیده شود.
  • در برخی موارد، برآمدگی کوچکی روی لثه ظاهر می‌شود که نشانه‌ی تجمع چرک (آبسه) است.
• تغییر رنگ دندان
  • دندانی که عفونی شده، به‌تدریج تیره‌تر یا خاکستری‌رنگ می‌شود.
  • این تغییر معمولاً ناشی از مرگ عصب داخل دندان است.
• بوی یا طعم بد در دهان
  • وجود عفونت باعث نشت چرک به داخل دهان می‌شود.
  • این وضعیت می‌تواند بوی نامطبوع یا طعم تلخ در دهان ایجاد کند.
• نشانه‌های عمومی
  • در موارد شدیدتر، ممکن است بیمار دچار تب، بی‌حالی یا احساس فشار در فک شود.
  • این موارد معمولاً نشانه گسترش عفونت به بافت‌های اطراف است و نیاز به درمان فوری دارد.

نکته:

1. وجود یک یا چند مورد از این علائم به‌ویژه درد مداوم یا تورم، نشانه‌ای است که باید جدی گرفته شود.
2. تشخیص نهایی فقط با معاینه دندان‌پزشک و عکس‌برداری رادیوگرافی امکان‌پذیر است.

روش‌های تشخیص عفونت ریشه دندان

تشخیص عفونت ریشه دندان فقط با نگاه کردن به ظاهر دندان ممکن نیست. زیرا بسیاری از علائم مشابه مشکلات دیگر دهان و دندان است.
دندان‌پزشک برای اطمینان از وجود عفونت، چند روش بررسی و آزمایش به‌کار می‌برد.

• معاینه بالینی
  دندان‌پزشک نخست وضعیت دندان و لثه‌ها را بررسی می‌کند.
  به دنبال تورم، قرمزی، تغییر رنگ دندان یا برآمدگی روی لثه می‌گردد.
  گاهی با ضربه آرام روی دندان، شدت درد یا واکنش غیرطبیعی را ارزیابی می‌کند.
• عکس‌برداری رادیوگرافی (X-ray)
  رادیوگرافی وضعیت داخلی دندان و ریشه را نشان می‌دهد.
  در تصویر، محل دقیق عفونت، وسعت التهاب و تخریب استخوان اطراف ریشه مشخص می‌شود.
  این روش به دندان‌پزشک کمک می‌کند تصمیم بگیرد آیا دندان قابل درمان است یا نیاز به کشیدن دارد.
• تست حساسیت دندان
  در این تست، واکنش دندان به گرما یا سرما سنجیده می‌شود.
  اگر دندان واکنش نداشته باشد یا درد غیرطبیعی ایجاد شود، احتمال آسیب عصب و وجود عفونت زیاد است.
• بررسی سابقه علائم بیمار
  دندان‌پزشک مدت، شدت و نوع درد را می‌پرسد.
  اطلاعات مربوط به پوسیدگی‌های قدیمی، ترمیم‌ها یا ضربه‌های قبلی نیز بررسی می‌شود.
• در موارد خاص: سی‌تی اسکن (CBCT)
  برای تشخیص دقیق‌تر عفونت‌های پیچیده ممکن است از سی‌تی اسکن سه‌بعدی استفاده شود.
  این روش تصویر کامل‌تری از ریشه و بافت‌های اطراف ارائه می‌دهد.

در نتیجه:

1. تشخیص دقیق، پایه درمان موفق است.
2. بدون بررسی‌های تخصصی، عفونت ممکن است پنهان باقی بماند و دوباره فعال شود.
3. مراجعه به دندان‌پزشک در مراحل اولیه بهترین راه پیشگیری از عوارض بعدی است.

درمان عفونت ریشه دندان

• روش درمان عفونت ریشه دندان بسته به شدت التهاب، میزان آسیب و وضعیت عمومی بیمار انتخاب می‌شود.
• هدف درمان، حذف باکتری‌ها، تخلیه عفونت و حفظ دندان است.

درمان معمولاً در چند مرحله انجام می‌شود.

درمان دارویی موقت

• اگر تورم یا درد شدید وجود داشته باشد، دندان‌پزشک ممکن است آنتی‌بیوتیک و مسکن تجویز کند.
• این درمان تنها برای کنترل موقت التهاب است و به‌تنهایی عفونت را از بین نمی‌برد.
• استفاده خودسرانه از داروها ممکن است علائم را موقتاً کاهش دهد، اما عفونت همچنان فعال باقی می‌ماند.

درمان عصب‌کشی (روت کانال تراپی)

• این روش موثرترین درمان برای عفونت ریشه دندان است.
• دندان‌پزشک عصب و بافت آلوده داخل دندان را خارج می‌کند و کانال‌های ریشه را تمیز و ضدعفونی می‌کند.
• سپس فضای خالی با مواد مخصوص پر می‌شود تا از ورود مجدد باکتری جلوگیری شود.
• پس از عصب‌کشی، دندان معمولاً با روکش محافظت می‌شود تا دوام بیشتری داشته باشد.
• در بیشتر موارد، عصب‌کشی دندان را حفظ می‌کند و نیازی به کشیدن آن نیست.

جراحی یا کشیدن دندان در موارد شدید

• اگر عفونت گسترده باشد یا دندان قابل ترمیم نباشد، دندان‌پزشک ممکن است دندان را بکشد.
• گاهی برای حفظ دندان، جراحی کوچکی روی نوک ریشه انجام می‌شود تا ناحیه عفونی تمیز شود.
• پس از بهبود، در صورت نیاز می‌توان ایمپلنت یا پروتز دندانی جایگزین کرد.

مراقبت‌های بعد از درمان عفونت ریشه دندان

بعد از درمان عفونت ریشه، چه با عصب‌کشی و چه با جراحی، رعایت چند نکته ساده می‌تواند به بهبود سریع‌تر، کاهش درد و جلوگیری از بازگشت عفونت کمک کند.

• ۱. رعایت بهداشت دهان و دندان
  • دندان درمان‌شده هم مثل دندان‌های دیگر نیاز به مراقبت دارد.
  • مسواک زدن ملایم دو بار در روز و استفاده از نخ دندان برای جلوگیری از تجمع پلاک ضروری است.
  • از دهان‌شویه ضدباکتری طبق دستور دندان‌پزشک استفاده کن.
• ۲. پرهیز از جویدن غذاهای سفت
  • تا چند روز بعد از درمان، روی دندان درمان‌شده فشار زیاد وارد نکن.
  • غذاهای نرم و خنک انتخاب کن تا درد یا التهاب تشدید نشود.
  • اگر دندان هنوز روکش نشده، احتمال شکستگی در اثر فشار زیاد وجود دارد.
• ۳. مصرف دارو طبق دستور
  • آنتی‌بیوتیک‌ها و مسکن‌ها را دقیقاً طبق نسخه مصرف کن.
  • قطع زودهنگام دارو ممکن است باعث بازگشت عفونت شود.
• ۴. کنترل درد و تورم
  • درد خفیف یا تورم جزئی تا چند روز طبیعی است.
  • می‌توان از کمپرس سرد برای کاهش ورم در ۲۴ ساعت اول استفاده کرد.
  • اگر درد یا تب بیش از چند روز ادامه داشت، باید با دندان‌پزشک تماس بگیری.
• ۵. مراجعه برای پیگیری
  • معمولاً چند هفته بعد از درمان، ویزیت کنترلی لازم است.
  • در این مرحله، دندان‌پزشک روند ترمیم استخوان و سلامت ریشه را بررسی می‌کند.
  • در صورت نیاز، روکش نهایی دندان برای محافظت طولانی‌مدت نصب می‌شود.

هزینه درمان عفونت ریشه دندان

1. هزینه درمان عفونت ریشه دندان متغیر است و به چند عامل مهم بستگی دارد.
2. هدف اصلی درمان، حفظ دندان و جلوگیری از گسترش عفونت است، بنابراین نوع درمان و شرایط هر بیمار هزینه نهایی را تعیین می‌کند.

• نوع و مرحله درمان
  درمان‌های ساده مانند عصب‌کشی معمولاً هزینه کمتری دارند.
  اگر عفونت پیشرفته باشد و نیاز به درمان‌های تکمیلی یا جراحی باشد، هزینه افزایش پیدا می‌کند.
• تعداد کانال‌های ریشه
  هر دندان تعداد مشخصی کانال دارد.
  دندان‌هایی با کانال بیشتر نیاز به زمان و دقت بیشتری دارند و هزینه بالاتری دارند.
• وضعیت دندان و نیاز به ترمیم
  اگر دندان بعد از درمان نیاز به روکش یا بازسازی گسترده داشته باشد، هزینه درمان بیشتر می‌شود.
  دندان‌هایی که قبلاً ترمیم شده یا آسیب‌دیده‌اند، درمان زمان‌برتر و پرهزینه‌تر دارند.
• تجهیزات و تخصص دندان‌پزشک
  استفاده از تجهیزات مدرن و مواد باکیفیت و تجربه متخصص درمان ریشه (اندودنتیست) بر کیفیت و هزینه تأثیر دارد.
• محل و شرایط کلینیک
  موقعیت جغرافیایی مطب یا کلینیک و سطح خدمات ارائه‌شده نیز هزینه نهایی را تعیین می‌کند.