کشیدن دندان شیری

کشیدن دندان شیری زمانی انجام می‌شود که این دندان دیگر سالم نیست یا ماندن آن می‌تواند به دندان دائمی آسیب بزند. به‌صورت طبیعی، دندان‌های شیری کم‌کم لق می‌شوند و خودشان می‌افتند؛ اما اگر این روند طبیعی اتفاق نیفتد، دندان دچار پوسیدگی شدید باشد یا جلوی رویش دندان دائمی را بگیرد، دندانپزشک آن را می‌کشد.

دلایل اصلی نیاز به کشیدن دندان شیری

گاهی اوقات کشیدن دندان شیری کودک تنها راه حل برای جلوگیری از مشکلات بیشتر دهان و دندان کودک است. مهم‌ترین دلایل عبارتند از:

پوسیدگی شدید دندان شیری

• وقتی پوسیدگی آنقدر پیشرفته باشد که ترمیم ممکن نباشد، دندان می‌تواند باعث درد، عفونت یا آبسه دندان کودک شود.
• کشیدن دندان شیری پوسیده در این شرایط از مشکلات جدی جلوگیری می‌کند.

تأخیر در افتادن دندان شیری و رویش دندان دائمی

• اگر دندان شیری بیش از زمان طبیعی باقی بماند، دندان دائمی ممکن است کج یا نامرتب رشد کند.
• کشیدن دندان شیری در این حالت فضا برای رشد صحیح دندان دائمی ایجاد می‌کند.

ضربه یا شکستگی دندان: آسیب شدید یا لق شدن دندان شیری که ترمیم‌پذیر نباشد، می‌تواند به دندان دائمی زیرین یا لثه آسیب برساند.

نیاز به درمان ارتودنسی: در برخی طرح‌های ارتودنسی کودکان، کشیدن یک یا چند دندان شیری لازم است تا رشد فک و مرتب شدن دندان‌ها هدایت شود.

عفونت یا التهاب لثه: اگر دندان شیری باعث درد، التهاب یا عفونت شود و درمان دارویی مؤثر نباشد، کشیدن دندان بهترین گزینه است.

مواردی که نباید دندان شیری را کشید

در برخی شرایط، کشیدن دندان شیری نه‌تنها لازم نیست، بلکه می‌تواند روند طبیعی رویش دندان دائمی را مختل کند. در این مواقع دندانپزشک توصیه می‌کند دندان در دهان باقی بماند تا فرآیند طبیعی رشد کامل شود.

ریشه دندان هنوز جذب نشده است
اگر زمان طبیعی افتادن دندان شیری فرا نرسیده و ریشه آن هنوز کامل جذب نشده باشد، کشیدن زودهنگام می‌تواند باعث شود:

• فضای کافی برای رشد دندان دائمی از بین برود.
• دندان‌های دائمی کج رشد کنند.
• نیاز به درمان ارتودنسی در آینده افزایش یابد.

وجود التهاب یا عفونت فعال در اطراف دندان
اگر لثه به دلیل التهاب یا عفونت فعال حساس باشد، کشیدن دندان در این شرایط می‌تواند:

• درد و خونریزی را افزایش دهد
• روند بهبود را کند کند

در این موارد، معمولاً ابتدا التهاب یا عفونت با دارو کنترل می‌شود و سپس در صورت نیاز دندان کشیده می‌شود.

دندان شیری نقش نگهداری فضا را دارد
گاهی دندان شیری چند سال دیگر فضای مناسب برای رویش دندان دائمی را نگه می‌دارد. کشیدن زودهنگام می‌تواند باعث شود:

• دندان‌های کناری به سمت فضای خالی حرکت کنند
• دندان دائمی فضای کافی نداشته باشد

در این شرایط ممکن است دندانپزشک از «فاصله‌نگه‌دار» استفاده کند، اما تا زمانی که ضرورت وجود نداشته باشد، کشیدن دندان توصیه نمی‌شود.

درد یا لق شدن خفیف بدون نشانه‌های دیگر
اگر دندان شیری فقط کمی لق شده و کودک هیچ مشکل دیگری ندارد، دخالت زودهنگام لازم نیست. چنین دندانی به‌طور طبیعی و بدون مشکل می‌افتد.

امکان ترمیم دندان وجود دارد
اگر پوسیدگی دندان شیری قابل ترمیم باشد یا با درمان عصب کنترل شود، کشیدن دندان گزینه اول نیست. ماندن دندان تا زمان طبیعی افتادن اغلب برای رشد صحیح دندان‌های دائمی بهتر است.

مراحل کشیدن دندان شیری توسط دندانپزشک

روند کشیدن دندان شیری معمولاً کوتاه و بدون درد است و بیشتر کودکان آن را به‌خوبی تحمل می‌کنند. این فرایند در چند مرحله مشخص انجام می‌شود تا دندان به‌صورت کنترل‌شده و ایمن خارج شود.

معاینه و بررسی وضعیت دندان

در ابتدا دندانپزشک وضعیت دندان را از نظر:

• میزان لق بودن
• سلامت لثه
• میزان جذب ریشه
• امکان ترمیم

بررسی می‌کند.
اگر نیاز باشد، برای بررسی موقعیت دندان دائمی، یک عکس ساده دندانی هم گرفته می‌شود.

بی‌حسی موضعی برای جلوگیری از درد

• پس از بررسی، یک بی‌حسی خفیف موضعی تزریق می‌شود تا کودک در هنگام کشیدن دندان هیچ دردی احساس نکند.
• برای کاهش استرس کودک معمولاً قبل از تزریق، ژل بی‌حسی سطحی استفاده می‌شود تا تزریق تقریبا بدون احساس باشد.

لق کردن کنترل‌شده دندان

• وقتی بی‌حسی اثر کرد، دندانپزشک با ابزار مخصوص، دندان را کمی حرکت می‌دهد تا کاملاً لق شود.
• این مرحله باعث جدا شدن دندان از بافت‌های اطراف و آسان‌تر شدن خروج آن می‌شود.

خارج کردن دندان

• پس از لق شدن کامل، دندان با یک حرکت کوتاه و کنترل‌شده خارج می‌شود.
• این بخش معمولاً فقط چند ثانیه طول می‌کشد و کودک حس فشار را تجربه می‌کند، اما درد ندارد.

کنترل خونریزی اولیه

• پس از خارج شدن دندان، یک گاز استریل روی محل قرار داده می‌شود تا خونریزی جزئی متوقف شود.
• بیشتر خونریزی‌ها ظرف چند دقیقه کنترل می‌شوند و نیاز به اقدام خاصی ندارند.

ارائه توضیحات مراقبتی

• در پایان، دندانپزشک نکات لازم برای مراقبت از دهان در چند ساعت اول را توضیح می‌دهد.
• این توصیه‌ها کمک می‌کنند روند بهبود سریع‌تر و بدون مشکل انجام شود.

آیا کشیدن دندان شیری درد دارد؟

بسیاری از والدین نگران درد کودک هنگام کشیدن دندان شیری هستند. خوشبختانه این تجربه برای اغلب کودکان با کمترین درد و ناراحتی همراه است و فرایند کشیدن دندان شیری کودک معمولاً سریع و بدون مشکل انجام می‌شود.

احساس فشار طبیعی است
در طول کشیدن دندان، کودک ممکن است تنها فشار یا کشیده شدن دندان را حس کند. این حس طبیعی است و با درد واقعی متفاوت است. تجربه فشار کوتاه، علامتی از حرکت دندان است و جای نگرانی ندارد.

درد و حساسیت بعد از کشیدن دندان
پس از خارج شدن دندان شیری، ممکن است کودک برای چند ساعت یا یک روز درد خفیف یا حساسیت لثه داشته باشد. این ناراحتی معمولاً کوتاه‌مدت است و با رعایت نکات ساده مراقبتی یا مسکن‌های کودکانه قابل کنترل است.

کنترل اضطراب و ترس کودک
اضطراب و ترس کودک می‌تواند شدت تجربه درد را افزایش دهد. دندانپزشکان اغلب از روش‌های آرامش‌بخش مانند:

• صحبت با کودک به زبان ساده
• توضیح روند کار به صورت بازی‌گونه
• محیط دوستانه و آرام

استفاده می‌کنند تا کودک بدون استرس عمل را پشت سر بگذارد.

چه زمانی درد غیرطبیعی است؟
در موارد نادر، درد شدید، خونریزی طولانی یا تورم غیرعادی ممکن است رخ دهد. چنین علائمی نیاز به بررسی فوری دندانپزشک دارند، اما بیشتر کودکان بعد از کشیدن دندان شیری به‌سرعت بهبود پیدا می‌کنند.

مراقبت‌های بعد از کشیدن دندان شیری

پس از کشیدن دندان شیری، رعایت چند نکته ساده می‌تواند روند بهبود را سریع‌تر کند و از عوارض احتمالی جلوگیری کند. این مراقبت‌ها معمولاً چند ساعت تا چند روز طول می‌کشند و بیشتر کودکان به‌سرعت به حالت عادی برمی‌گردند.

کنترل خونریزی

• گاز استریل روی محل دندان به مدت ۱۰–۱۵ دقیقه فشار داده شود.
• اگر خونریزی ادامه داشت، می‌توان گاز تازه را به آرامی روی محل قرار داد.
• جویدن یا فشار دادن محل کشیده شده تا حد امکان باید محدود شود.

رژیم غذایی مناسب بعد از کشیدن دندان کودکان

• ۲–۳ ساعت اول از خوردن غذاهای سفت یا داغ خودداری کنید.
• غذاهای نرم و خنک مثل ماست، سوپ ولرم، پوره و ژله توصیه می‌شوند.
• نوشیدنی‌های خیلی داغ یا حاوی نی در روز اول ممکن است باعث خونریزی دوباره شوند.

مراقبت از دهان و لثه

• شست‌وشوی ملایم دهان با آب ولرم بعد از ۲۴ ساعت بلامانع است.
• از مسواک زدن مستقیم محل کشیده شده در ۲۴ ساعت اول خودداری کنید تا لخته خون محفوظ بماند.
• رعایت بهداشت دهان با دقت از روز دوم به بعد باعث جلوگیری از عفونت می‌شود.

مدیریت درد و حساسیت

• درد خفیف معمولاً با مسکن‌های ساده مخصوص کودکان کنترل می‌شود.
• برای کاهش تورم یا ناراحتی می‌توان کمپرس سرد بیرون دهان به مدت کوتاه استفاده کرد.
• درد شدید یا افزایش درد بعد از ۲–۳ روز باید توسط دندانپزشک بررسی شود.

فعالیت‌های روزمره بعد از کشیدن دندان کودکان

• فعالیت شدید و ورزش‌های سنگین تا ۲۴ ساعت اول توصیه نمی‌شود.
• بازی و فعالیت سبک مشکلی ایجاد نمی‌کند و می‌تواند به کودک حس راحتی بدهد.

نشانه‌های هشدار

والدین باید مراقب علائم غیرمعمول باشند:

• خونریزی شدید و طولانی
• تورم یا قرمزی شدید لثه
• بوی نامطبوع یا ترشح از محل دندان

در این موارد، مراجعه فوری به دندانپزشک ضروری است.

عوارض کشیدن دندان شیری کودکان

کشیدن دندان شیری معمولاً ساده و کم‌خطر است، اما مانند هر درمان دندانپزشکی ممکن است برخی عوارض جزئی یا نادر رخ دهد. آگاهی از این موارد به والدین کمک می‌کند سریع‌تر واکنش نشان دهند.

خونریزی جزئی یا موقت

• خونریزی خفیف در چند ساعت اول طبیعی است.
• فشار دادن گاز استریل معمولاً کافی است.
• خونریزی شدید یا طولانی نادر است و نیاز به مراجعه به دندانپزشک دارد.

تورم و حساسیت لثه

• لثه محل کشیده شدن دندان ممکن است کمی متورم یا حساس شود.
• این تورم معمولاً ظرف ۱–۲ روز کاهش می‌یابد.
• کمپرس سرد یا مسکن‌های ساده می‌تواند علائم را کنترل کند.

عفونت بعد از کشیدن دندان کودکان

• اگر مراقبت‌های بعد از کشیدن دندان رعایت نشوند، احتمال عفونت وجود دارد.
• علائم شامل قرمزی شدید، ترشح چرکی، بوی نامطبوع و درد زیاد هستند.
• در صورت مشاهده این علائم، مراجعه فوری به دندانپزشک ضروری است.

آسیب به دندان‌های دائمی زیرین

• در موارد نادر، کشیدن دندان شیری ممکن است باعث فشار یا آسیب به دندان دائمی زیرین شود.
• این اتفاق بیشتر زمانی رخ می‌دهد که ریشه دندان شیری به دندان دائمی نزدیک باشد، اما با دقت دندانپزشک بسیار کم پیش می‌آید.

باقی ماندن ریشه یا قطعه کوچک از دندان

• گاهی بخشی از ریشه دندان شیری در لثه باقی می‌ماند.
• دندانپزشک معمولاً در همان جلسه یا جلسه بعد آن را خارج می‌کند تا از عفونت جلوگیری شود.

درد غیرطبیعی یا طولانی

• درد مختصر طبیعی است، اما اگر بیش از چند روز ادامه یابد یا شدت آن زیاد باشد، نیاز به بررسی دارد.

کشیدن دندان شیری در خانه: درست یا غلط؟

برخی والدین به دلیل لق شدن دندان شیری، وسوسه می‌شوند خودشان آن را در خانه بکشند. اما این اقدام معمولاً مطلوب و ایمن نیست و می‌تواند عوارض جدی ایجاد کند.

خطر عفونت و خونریزی

• کشیدن دندان بدون ابزار استریل و تجربه دندانپزشک، خطر عفونت و خونریزی شدید را افزایش می‌دهد.
• حتی یک کشیدن ساده می‌تواند باعث التهاب لثه و درد طولانی شود.

آسیب به دندان دائمی زیرین

• اگر دندان شیری قبل از زمان طبیعی افتادن کشیده شود، احتمال آسیب به دندان دائمی زیرین یا اختلال در مسیر رشد آن وجود دارد.
• این مسئله می‌تواند باعث کج شدن یا روی‌هم‌افتادن دندان‌ها در آینده شود.

خطر باقی ماندن ریشه

• کشیدن غیرحرفه‌ای ممکن است باعث باقی ماندن ریشه دندان در لثه شود.
• در این حالت، لثه ممکن است دردناک یا عفونی شود و نیاز به مراجعه فوری به دندانپزشک دارد.

کشیدن دندان شیری در سنین مختلف

زمان افتادن دندان‌های شیری در کودکان معمولاً طبق یک الگوی طبیعی پیش می‌رود، اما برخی دندان‌ها ممکن است زودتر یا دیرتر بیفتند. شناخت محدوده سنی مناسب برای کشیدن دندان شیری به والدین کمک می‌کند تصمیم درست بگیرند.

کشیدن دندان کودک در سن ۵ تا ۶ سالگی 

• دندان‌های جلویی پایین (مرکزی) معمولاً اولین دندان‌های شیری هستند که می‌افتند.
• در این سن، اکثر دندان‌ها هنوز سالم هستند و کشیدن تنها در صورت پوسیدگی شدید یا آسیب لازم است.

کشیدن دندان کودک در سن ۶ تا ۸ سالگی

• دندان‌های جلویی بالا و بعضی دندان‌های آسیاب کوچک شروع به افتادن می‌کنند.
• اگر دندان شیری در این بازه سن دیر بیفتد و دندان دائمی در حال رشد باشد، ممکن است کشیدن دندان ضروری شود تا فضای کافی برای دندان دائمی فراهم شود.

کشیدن دندان کودک در سن ۹ تا ۱۲ سالگی

• دندان‌های آسیاب بزرگ و نیش‌های شیری معمولاً در این سن‌ها می‌افتند.
• کشیدن دندان در این سن بیشتر مربوط به پوسیدگی شدید، عفونت یا نیاز ارتودنسی است، نه فقط لق شدن طبیعی.

کشیدن دندان کودک در سن بالای ۱۲ سال

• در این سن، اکثر دندان‌های شیری باید افتاده باشند.
• اگر هنوز دندان شیری باقی مانده باشد، ممکن است دلیل آن عدم رشد دندان دائمی یا مشکل فضا باشد و کشیدن آن تحت نظر دندانپزشک ضروری است.

نکته مهم والدین

• همیشه بهتر است تصمیم برای کشیدن دندان شیری بر اساس معاینه دندانپزشک باشد، نه فقط سن کودک.
• تشخیص اینکه دندان نیاز به کشیدن دارد یا می‌تواند به‌طور طبیعی بیفتد، نیازمند بررسی وضعیت دندان‌های دائمی زیرین و سلامت دندان شیری است.